Nederlands-Indië

Conferentie op het landgoed De Hoge Veluwe. Hier worden besprekingen gehouden tussen Indonesie en Nederland over de vorm van de toekomstige onafhankelijkheid van Nederlands-Indie Op de foto vlnr: Minister van buitenlandse zaken J.H. van Roijen, luitenant gouverneur van Nederlands Indie H.J. van Mook, Minister van Overzeese Gebiedsdelen Dr J.A.H. Logeman, minister van Sociale Zaken Willem Drees, minister-president professor Willem Schermerhorn, W. Soewandi, dr. Soedarsono, W. Pringodigdo en W. Sanders, secretaris-generaal van het departement van de minister-president. NLD-20021508-DEN HAAG: Zanger Boudewijn de Groot herdacht via een toespraak zijn moeder die in een Jappenkamp omkwam. Donderdag werden bij het Indie-monument in Den Haag de slachtoffers van de bezetting in voormalig Nederlands-Indie herdacht. Op 15 augustus 1945 capituleerden de Japanse bezetters. ANP FOTO/ MARCEL ANTONISSE

De VOC, Rawagede en politionele acties. Het zijn termen uit een lang verleden, maar ze zijn nog steeds actueel en onlosmakelijk met Nederland verbonden. Hoe kwamen de Nederlanders, ruim 300 jaar geleden, in Indië terecht?

VOC

De eerste Nederlandse schepen bereikten Java in 1595 en er werden handelsposten gesticht. Hollandse handelaren ondervonden concurrentie van de Portugezen, die al sinds de 16e eeuw een handelsroute naar
Azië hadden. Om zich te organiseren en de concurrentie aan te kunnen gaan, werd in 1602 de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) opgericht.  De VOC kreeg de opdracht een specerijmonopolie tot stand te brengen. Dat werd bereikt door factorijen op te richten en de totale jaarproductie op te kopen. Het ging vooral om nootmuskaat, foelie, kruidnagel en kaneel. De Nederlanders vestigden zich vooral op Java en de Molukken. De overname ging niet zelden gepaard met bruut geweld en slavenhandel.

Kolonie

In 1798 werd de VOC opgeheven en werden de koloniën onderdeel van de toenmalige Bataafse Republiek, de naam van de Nederlandse staat tussen 1795 en 1806. De Nederlanders waren nu de baas in Indonesië en de Republiek werd geleid door een gouverneur-generaal. Nederlanders bezaten koffie- en theeplantages waar Indonesiërs werkten. De lonen waren laag, de werkomstandigheden slecht. Nederlanders en Indonesiërs gingen buiten het werk nauwelijks met elkaar om. Er werden wel gemengde huwelijken gesloten. De kinderen die daaruit werden geboren, noemen we Indo-Europeanen, afgekort indo’s. De plaatselijke inwoners werden ‘inlanders’ genoemd en woonden vaak onder erbarmelijke omstandigheden. Eind 19e begin 20e eeuw groeide hun verzet tegen de ongelijkheid. Jonge Indonesische nationalisten kregen steeds meer aanhang.

Tweede Wereldoorlog

Terwijl een groot deel van Europa bezet was door Duitsland, probeerde Japan in Azië een groot rijk te stichten. Ook Nederlands-Indië was doelwit. In 1942 kwam een einde aan de Nederlandse heerschappij toen Japan het hele eilandenrijk bezet had. Bijna alle blanken en tienduizenden van gemengde afkomst, de indo’s, werden gevangen gezet in Japanse interneringskampen. Hun gevangenschap duurde jaren. Op 15 augustus 1945 werd Japan verslagen (door de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki). Twee dagen later riep legerleider Soekarno de Republik Indonesia uit. 17 augustus 1945 geldt nog steeds als de officiële onafhankelijkheidsdag. De Bersiap-periode brak aan, ‘bersiap’ betekent letterlijk ‘wees paraat’. Indonesische jongeren probeerden met geweld te voorkomen dat Nederland zijn vroegere macht terugkreeg. Vooral Nederlanders en Indische Nederlanders werden slachtoffer en velen kozen voor repatriëring naar Nederland.

Politionele Actie

Nederland liet zijn kolonie echter niet zonder slag of stoot gaan en stuurde militairen naar Indonesië. Er volgden twee politionele acties (militaire operaties) waarbij Nederlandse militairen met geweld het gezag probeerden te herstellen. Over aantallen slachtoffers aan beide kanten is nog steeds veel onduidelijk. Op 27 december 1949 droeg Nederland, onder druk van de Verenigde Staten, officieel de zeggenschap over aan de Indonesiërs. Het duurde nog tot 1962 voordat er echt een einde kwam aan de aanwezigheid van Nederland in Indonesië. Nederland had toen wel nog een stuk van Nieuw-Guinea in bezit. De Verenigde Naties moest er aan te pas komen om Nederland in 1962 te bewegen ook dit stuk land af te staan.

Dossier:

Nederlands-Indië

Laatste wijziging: 30 september 2016
Dossier Thema: Geschiedenis

Gerelateerde dossiers